Windrichtingen leren: zo vindt je kind noord, oost, zuid en west

De acht windrichtingen van de windroos

Een windroos is een cirkel met de windrichtingen erop. Bovenaan staat het noorden. De vier hoofdrichtingen zijn noord, oost, zuid en west. Precies daartussen liggen vier tussenrichtingen. Een tussenrichting heeft een naam van twee delen, en je zegt altijd eerst noord of zuid: noordoost, zuidoost, zuidwest en noordwest.

De graden tellen met de klok mee vanaf het noorden. Kinderen hebben die graden op de basisschool meestal nog niet nodig, maar ze laten goed zien dat een windroos een cirkel is: na noordwest kom je weer bij noord uit. Weerkaarten en zeilers gebruiken die graden wel.

Zo onthoudt je kind de volgorde

De grootste fout bij windrichtingen is oost en west omdraaien. Dat komt doordat je het van twee kanten kunt bekijken. De oplossing is een vaste volgorde die altijd bovenaan begint en met de klok meedraait: noord, oost, zuid, west. Het bekende ezelsbruggetje is Nooit Op Zondag Wassen. Kan je kind al klokkijken, dan helpt het ook om te zeggen: de wijzer gaat van noord naar oost, net als van twaalf naar drie.

• Met de klok mee: begin altijd bovenaan bij noord en draai naar rechts. Zo staat oost altijd rechts van noord.
• Eerst noord of zuid: bij een tussenrichting zeg je altijd eerst noord of zuid. Dus noordwest, nooit westnoord.
• Tegenover: draai beide delen om. Tegenover noordoost ligt zuidwest.

Windrichtingen oefenen met de windroos

Windrichtingen op de kaart

Op bijna elke kaart is boven het noorden. Staat er een noordpijl op de kaart, dan wijst die naar het noorden. Kijk daar altijd eerst naar: op een plattegrond van een pretpark of een kaart in een boek kan het noorden ook ergens anders liggen.

Wil je weten in welke richting een plaats ligt, gezien vanaf een andere plaats? Stel dan twee vragen. Ligt de plaats hoger of lager? Dat is noord of zuid. Ligt hij links of rechts? Dat is west of oost. Plak de twee antwoorden aan elkaar, en je hebt de tussenrichting. Is een van de twee bewegingen heel klein, dan houd je alleen de hoofdrichting over.

Wie de windrichtingen kent, leert ook de kaart van Nederland makkelijker. “Friesland ligt in het noorden, Zeeland in het zuidwesten” is al een halve topografieles. Meer daarover lees je bij provincies en hoofdsteden en bij topografie oefenen.

De zon, de wind en het kompas

Buiten kun je de windrichtingen ook zonder kaart vinden. De zon komt ongeveer in het oosten op, staat ’s middags in het zuiden en gaat ongeveer in het westen onder. In de zomer komt de zon in Nederland meer in het noordoosten op, in de winter meer in het zuidoosten. Maar als ruwe richting is het oosten goed.

Bij wind geldt een vaste afspraak: de windrichting is de richting waar de wind vandaan komt. Een westenwind komt dus uit het westen en waait naar het oosten. In Nederland komt de wind vaak uit het zuidwesten of westen, van over zee. Een windvaan op een kerktoren draait met zijn punt naar de wind toe.

Een kompas heeft een naald die naar het noorden wijst. Houd het kompas plat en draai het tot de naald op de N staat. Dan kun je alle andere richtingen aflezen. Op een telefoon zit vaak ook een kompas. Dat is handig op een wandeling, maar laat je kind ook een keer een echt kompas vasthouden.

Windrichtingen in groep 4, 5 en 6

Kinderen leren eerst links, rechts, voor en achter, en dan de plek van dingen op een plattegrond. Bij de meeste methodes komen de windrichtingen in groep 4 of groep 5: eerst de vier hoofdrichtingen, daarna de tussenrichtingen. Windrichtingen in groep 6 gebruikt je kind vooral bij de kaart van Nederland. In groep 7 en 8 komen ze terug bij Europa, de wereld en routes op een kaart.

• Groep 4: noord, oost, zuid en west; boven op de kaart is noord.
• Groep 5: de tussenrichtingen en de windroos; een richting op de kaart aanwijzen.
• Groep 6: windrichtingen gebruiken bij de kaart van Nederland en bij een route.
• Groep 7 en 8: richtingen in Europa en de wereld, bijvoorbeeld bij werelddelen en oceanen.